وبلاگ
بدغذایی در کودک علت ها و 10 راهکار موثر
دلایل و 10 راهکار موثر
بدغذایی کودکان یکی از نگرانیهای رایج والدین است. بسیاری از کودکان در دورهای از رشد خود غذاهای محدودی را میپذیرند، از امتحان کردن غذاهای جدید خودداری میکنند یا یک غذای محبوب را برای مدتی طولانی ترجیح میدهند. این رفتار در بیشتر موارد بخشی طبیعی از رشد و شکلگیری استقلال کودک است؛ اما گاهی میتواند نشانه یک مشکل جسمی، تغذیهای، حسی یا رفتاری باشد.
نحوه برخورد والدین با بدغذایی اهمیت زیادی دارد. فشار آوردن، تهدید کردن یا تبدیل وعدههای غذایی به میدان بحث ممکن است اضطراب کودک را افزایش دهد و این مشکل را طولانیتر کند. در مقابل، ایجاد محیطی آرام، ارائه انتخابهای سالم و داشتن برنامه منظم غذایی میتواند به تدریج تنوع غذایی کودک
را بیشتر کند.
در این مقاله با تعریف بدغذایی کودکان، علتهای احتمالی، عوامل زمینهای، راهکارهای کاربردی، نقش مکملها و نشانههای نیاز به مراجعه به پزشک آشنا میشوید.
بدغذایی کودکان چیست؟
بدغذایی به الگویی از رفتار غذایی گفته میشود که در آن کودک غذاهای محدودی را میخورد، از برخی گروههای غذایی دوری میکند، غذاهای جدید را نمیپذیرد یا هنگام غذا خوردن رفتارهایی مانند طولانی کردن وعده، چانهزنی و امتناع از خوردن نشان میدهد.
به عنوان یک والد باید بدانید که بدغذایی با بیاشتهایی موقت تفاوت دارد. ممکن است کودک یک یا چند روز به دلیل بیماری، خستگی، گرما یا کاهش طبیعی اشتها کمتر غذا بخورد. این وضعیت معمولاً کوتاهمدت است. اما اگر غذانخوردن برای مدت طولانی ادامه پیدا کند یا بر رشد، وزن، انرژی و سلامت کودک اثر بگذارد، باید جدیتر بررسی شود.
نشانههای رایج بدغذایی
برخی رفتارهای رایج در کودکان بدغذاکه ممکن است در کودک خود دیده باشید:
- خوردن تعداد محدودی از غذاها
- رد کردن غذاهای جدید بدون چشیدن آنها
- حساسیت به رنگ، بو، شکل یا بافت غذا
- اصرار به خوردن یک غذای تکراری
- طولانی کردن بیش از حد زمان وعدههای غذایی
- خوردن مقدار زیادی خوراکیهای کمارزش مانند تنقلات، آبمیوه یا شیرینی
- بیمیلی به میوهها، سبزیجات، حبوبات یا گوشت
- بیقراری، گریه یا بدخلقی در زمان غذا خوردن
باید توجه داشه باشید که هر کودک الگوی رشد و اشتهای مخصوص خود را دارد، پس بهتر است اورا با خواهر، برادر یا همسالان خود مقایسه نکنید.
علتهای احتمالی بدغذایی کودکان را بشناسید:
بدغذایی معمولاً یک علت واحد ندارد و ممکن است از ترکیب چند عامل ایجاد شود.
۱. استقلالطلبی و ویژگیهای طبیعی رشد
کودکان نوپا با رشد استقلال خود تمایل دارند در بسیاری از امور، از جمله غذا خوردن، تصمیمگیرنده باشند. امتناع از غذا گاهی راهی برای نشان دادن استقلال است، نه نشانه بیاشتهایی واقعی.
۲. کاهش طبیعی سرعت رشد
سرعت رشد کودک پس از سالهای ابتدایی زندگی کاهش پیدا میکند و به دنبال آن نیاز انرژی و اشتها نیز ممکن است کمتر شود. شما ممکن است گاهی این تغییر طبیعی را با بدغذایی شدید اشتباه بگیرید.
۳. تجربه ناخوشایند هنگام غذا خوردن
خفگی، گیر کردن غذا، استفراغ، درد یا اجبار شدید میتواند باعث شود کودک از یک غذای خاص یا حتی از کل فرایند غذا خوردن بترسد.
۴. بیماریها و مشکلات جسمی
برخی مشکلات جسمی میتوانند اشتها را کاهش دهند یا غذا خوردن را برای کودک دشوار کنند، از جمله:
- یبوست
- رفلاکس معده
- کمخونی
- عفونتهای مکرر
- درد دندان یا پوسیدگی دندان
- حساسیتهای غذایی
- مشکلات بلع یا جویدن
- بیماریهای گوارشی
- برخی اختلالات هورمونی یا متابولیک
۵. حساسیتهای حسی
برخی کودکان نسبت به بافت، بو، دما، رنگ یا ظاهر غذا حساستر هستند. برای مثال ممکن است غذای نرم، ترکیبی یا دارای تکههای مشخص را نپذیرند.
۶. مصرف زیاد میانوعده یا نوشیدنی
مصرف مداوم شیر، آبمیوه، نوشابه، بیسکویت و تنقلات میتواند اشتهای کودک را در وعدههای اصلی کاهش دهد. نوشیدنیهای شیرین نیز ممکن است کودک را به طعمهای شیرین عادت دهند.
۷. الگوی غذایی خانواده
کودکان رفتار والدین را مشاهده و تقلید میکنند. اگر اعضای خانواده سبزیجات، حبوبات یا غذاهای متنوع نخورند، انتظار پذیرش این غذاها از کودک دشوارتر خواهد بود.
۸. فشار و تنش در زمان غذا
تهدید، تنبیه، رشوه، مجبور کردن کودک به تمام کردن بشقاب یا دنبال کردن او با قاشق، میتواند احساس ناخوشایند او نسبت به غذا خوردن را بیشتر کند.
عوامل زمینهای مؤثر بر بدغذایی:
علاوه بر علتهای مستقیم، شرایط محیطی و خانوادگی نیز ممکن است بدغذایی را تشدید کنند.
برنامه نامنظم غذایی
خوردن غذا در زمانهای نامشخص باعث میشود کودک نظم گرسنگی و سیری خود را از دست بدهد. بهتر است وعدهها و میانوعدهها زمانبندی مشخصی داشته باشند.
حواسپرتی هنگام غذا خوردن
تلویزیون، تلفن همراه و بازی میتوانند توجه کودک را از غذا و احساس سیری دور کنند. این موضوع گاهی به کمخوری و گاهی به پرخوری منجر میشود. مقاله خداحافظی با موبایل سر سفره را ببینید.
توقعات بیش از حد
برخی والدین انتظار دارند کودک در هر وعده مقدار مشخصی غذا بخورد یا همه غذاهای سفره را امتحان کند. درحالیکه میزان اشتها در کودکان از روزی به روز دیگر تغییر میکند.
تغییرات خانوادگی یا روانی
شروع مهدکودک، تولد فرزند جدید، جابهجایی منزل، اختلافات خانوادگی یا اضطراب میتواند بر اشتهای کودک اثر بگذارد.
کمبود خواب و فعالیت بدنی
خواب ناکافی و کمتحرکی ممکن است الگوی اشتها را مختل کند. بازی و فعالیت متناسب با سن، همراه با خواب کافی، به تنظیم اشتها کمک میکند.
۱۰ راهکار مؤثر برای مدیریت بدغذایی کودکان
۱. برنامه منظم برای وعدهها و میانوعدهها داشته باشید
سه وعده اصلی و دو تا سه میانوعده کوچک در زمانهای مشخص برای بیشتر کودکان
مناسب است. بین میانوعده و وعده اصلی فاصله کافی ایجاد کنید تا کودک فرصت گرسنه شدن داشته باشد.
در فاصله وعدهها، بهجای خوراکیهای پراکنده، آب در اختیار کودک قرار دهید. مصرف شیر یا خوراکیهای پرکالری باید به اندازهای باشد که اشتهای کودک برای غذای اصلی را از بین نبرد.
۲. مسئولیت غذا خوردن را تقسیم کنید
والدین مسئول انتخاب غذای سالم، زمان خوردن و محل غذا هستند. کودک مسئول تصمیمگیری درباره مقدار غذایی است که میخورد.
اصرار برای خوردن مقدار مشخصی غذا میتواند توانایی کودک برای تشخیص گرسنگی و سیری را مختل کند. اجازه دهید کودک با توجه به اشتهای خود غذا بخورد.
۳. در هر وعده یک غذای آشنا ارائه دهید
در کنار غذای جدید، حداقل یک خوراکی مورد قبول کودک قرار دهید. برای مثال اگر کودک برنج ساده را دوست دارد، میتوانید مقدار کمی سبزیجات یا خوراک جدید را در کنار آن بگذارید.
این کار باعث میشود کودک احساس نکند با بشقابی کاملاً ناآشنا روبهرو شده است.
۴. غذاهای جدید را بارها و بدون فشار معرفی کنید
ممکن است کودک برای پذیرفتن یک غذای جدید به چندین بار مواجهه نیاز داشته باشد. رد کردن غذا در اولین یا دومین بار، به معنی نپذیرفتن همیشگی آن نیست.
غذا را با مقدار کم و در شکلهای مختلف ارائه کنید؛ برای مثال یک سبزی را خام، پخته، رندهشده یا همراه با ماست امتحان کنید. اگر کودک نپذیرفت، بدون بحث آن را جمع کنید و در روزهای بعد دوباره پیشنهاد دهید.
۵. الگوی خوبی برای کودک باشید
کودک با مشاهده والدین یاد میگیرد. اعضای خانواده بهتر است در کنار کودک غذاهای متنوع و سالم بخورند و درباره طعم یا ظاهر غذا واکنش منفی نشان ندهند.
عبارتهایی مانند “من هم این غذا را دوست ندارم”ممکن است پیشاپیش ذهن کودک را نسبت به آن غذا منفی کند.
۶. کودک را در آمادهسازی غذا مشارکت دهید
مشارکت متناسب با سن میتواند علاقه کودک را بیشتر کند. شستن میوه، چیدن سبزیجات، هم زدن مواد یا انتخاب بین دو گزینه سالم، نمونههایی از این مشارکت هستند.
به کودک اجازه دهید در محدوده انتخابهای سالم تصمیم بگیرد؛ برای مثال بپرسید: «هویج میخوری یا خیار؟» بهجای اینکه بپرسید: «سبزیجات میخوری یا نه؟»
۷. محیط وعده غذایی را آرام و بدون حواسپرتی کنید
غذا خوردن بهتر است پشت میز و در محیطی آرام انجام شود. تلویزیون و تلفن همراه را کنار بگذارید و گفتوگوهای تنشزا را به زمان دیگری موکول کنید.
مدت وعده غذایی را بیش از حد طولانی نکنید. حداکثر ۲۰ تا ۳۰ دقیقه برای بیشتر وعدهها کافی است. پس از آن، غذا را بدون سرزنش جمع کنید.
۸. از رشوه و تنبیه استفاده نکنید
گفتن جملاتی مانند “اگر غذایت را بخوری، به تو شکلات میدهم”ممکن است غذا را به یک ابزار معامله تبدیل کند و ارزش خوراکیهای شیرین را در ذهن کودک افزایش دهد.
همچنین تنبیه یا تهدید میتواند اضطراب کودک را بیشتر کند. بهتر است رفتارهای مناسب مانند نشستن پشت میز یا امتحان کردن یک لقمه کوچک را با توجه و تشویق کلامی تقویت کنید.
۹. مقدار غذای مناسب سن کودک سرو کنید
بشقاب بزرگ و پر ممکن است برای کودک ترسناک یا غیرقابلانجام به نظر برسد. با مقدار کم شروع کنید و در صورت تمایل کودک، دوباره غذا بکشید.
برای بسیاری از کودکان، یک یا دو قاشق از هر غذای جدید کافی است. هدف اولیه، آشنایی و تجربه غذاست، نه تمام کردن یک بشقاب کامل.
۱۰. غذا را جذاب اما ساده ارائه دهید
رنگهای متنوع، شکلهای ساده و ترکیب مناسب مواد غذایی میتواند علاقه کودک را افزایش دهد. بااینحال، نیازی به تزئینهای پیچیده یا آمادهسازی جداگانه چندین غذا نیست.
غذاهای سالم خانواده را در شکل مناسب سن کودک و با بافت قابلجویدن ارائه کنید. بهتر است غذای کودک کاملاً جدا از غذای خانواده نباشد تا به تدریج با طعمها و عادتهای غذایی خانوادگی آشنا شود
جمعبندی
بدغذایی کودکان در بسیاری از موارد بخشی از روند طبیعی رشد و استقلالطلبی است و با صبر، برنامه منظم و برخورد مناسب بهبود پیدا میکند. والدین عزیز، بهتر است بهجای تمرکز بر مقدار غذای هر وعده، روند رشد، سطح انرژی و تنوع غذایی کودک را در طول زمان در نظر بگیرند.
ارائه غذای سالم بدون فشار، معرفی مکرر غذاهای جدید، محدود کردن تنقلات، حذف حواسپرتی مثل موبایل و تلویزیون و مشارکت دادن کودک در آمادهسازی غذا از مؤثرترین راهکارها هستند. در صورت مشاهده مشکلات رشد، ادامه بدغذایی یا افزایش بدغذایی، مراجعه به پزشک یا مشاور مراقبت از کودک به شما در مدیریت بهتر این وضعیت کمک میکند.
